భారత యువతలో ఏఐ వాడకం వ్యసనంగా మారుతోందా?.. మానసిక నిపుణులు ఏమంటున్నారు?

కృత్రిమ మేధ (ఏఐ)పై అతిగా ఆధారపడటం భారత్‌లో యువతకు ఒక పెద్ద మానసిక ఆరోగ్య సమస్యగా మారే ప్రమాదం ఉందని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. ప్రపంచ మానసిక ఆరోగ్య దినోత్సవం సందర్భంగా వారు ఈ విషయంపై తీవ్ర ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. స్వతంత్రంగా ఆలోచించడం, సృజనాత్మకత, మానవ సంబంధాలు, భావోద్వేగాలను నియంత్రించుకోవడం వంటి కీలక నైపుణ్యాలపై ఇది తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుందని వారు స్పష్టం చేస్తున్నారు.

బ్రెయిన్‌స్టార్మింగ్, సమస్యల పరిష్కారం నుంచి మొదలుకొని, భావోద్వేగపరమైన భరోసా, రోజువారీ నిర్ణయాల వరకు యువత ఏఐ చాట్‌బాట్‌లను ఎక్కువగా ఆశ్రయిస్తోందని నిపుణులు గమనించారు. ఏఐని తరచుగా వాడినంత మాత్రాన అది వ్యసనం కిందకు రాదు. కానీ, ఏఐ లేకుండా పని చేయలేమని, నిర్ణయాలు తీసుకోలేమని, భావోద్వేగాలను అదుపు చేసుకోలేమని భావించినప్పుడు అసలు సమస్య మొదలవుతుందని వారు విశ్లేషిస్తున్నారు.

ఈ అంశంపై మానసిక నిపుణులు మాట్లాడుతూ.. "డిజిటల్ కమ్యూనికేషన్, ఆన్‌లైన్ సెర్చ్‌లకు అలవాటుపడిన యువత.. సాధారణ సందేహాల నుంచి మొదలుపెట్టి సున్నితమైన వ్యక్తిగత, సంబంధాల విషయాల్లోనూ ఏఐపై నమ్మకం పెంచుకుంటున్నారు. ఏఐ ఇచ్చే అనర్గళమైన సమాధానాలు చూసి అది నమ్మదగినదని భావిస్తున్నారు. కానీ, వ్యక్తిగత పరిస్థితులు, మానవ విచక్షణను ఏఐ పరిగణనలోకి తీసుకోదనే విషయాన్ని వారు గుర్తించడం లేదు" అని వివరించారు.

ఏఐని ఉత్పాదకత కోసం ఉపయోగించడానికి, దానిపై భావోద్వేగపరంగా ఆధారపడటానికి మధ్య తేడాను గుర్తించాలన్నారు. "మానవ సంబంధాల కన్నా ఏఐ చాట్‌బాట్‌ల నుంచి భరోసా, స్నేహం కోరుకున్నప్పుడు, నిద్ర, పని, సంబంధాలపై ప్రభావం పడినప్పుడు సమస్య తీవ్రమవుతుంది. ఒంటరితనం, సామాజిక ఆందోళన నుంచి ఏఐ తక్షణ ఉపశమనం కలిగించవచ్చు. కానీ, నిజ జీవిత సంబంధాల ద్వారా పెంపొందే మానసిక స్థైర్యాన్ని ఇది దెబ్బతీస్తుంది" అని హెచ్చరించారు.

నిపుణులు కొన్ని హెచ్చరిక సంకేతాలను కూడా సూచిస్తున్నారు. బాధ్యతలను పక్కనపెట్టి ఏఐతో ఎక్కువ గంటలు గడపడం, స్నేహితులు, కుటుంబం నుంచి దూరం జరగడం, ఏఐ అందుబాటులో లేనప్పుడు తీవ్రమైన ఒత్తిడికి గురవడం, చిన్న చిన్న నిర్ణయాలకు కూడా ఏఐ ఆమోదం కోసం చూడటం వంటివి ఇందులో ప్రధానమైనవి. అనారోగ్యకరమైన ఆలోచనలను ఏఐ పదేపదే సమర్థించడం వల్ల అవి మరింత బలపడే ప్రమాదం కూడా ఉందని వారు ఆందోళన చెందుతున్నారు.

భారత్‌లో డిజిటల్ వినియోగించే యువత అధికంగా ఉండటం, అదే సమయంలో మానసిక ఆరోగ్య నిపుణుల కొరత తీవ్రంగా ఉండటం వల్ల సహాయం కోరడానికి సంకోచించేవారికి ఏఐ ఒక మంచి ప్రారంభ వేదికగా ఉపయోగపడగలదు. అయితే, ఇది ఏమాత్రం మానసిక నిపుణుల క్లినికల్ అంచనాకు, చికిత్సకు ప్రత్యామ్నాయం కాదని నిపుణులు స్పష్టం చేస్తున్నారు. 

ఈ నేపథ్యంలో పాఠశాలలు, కళాశాలల్లో ఏఐ ప్రయోజనాలు, పరిమితులపై విద్యార్థులకు అవగాహన కల్పించాలని, కుటుంబాల్లో దీనిపై బహిరంగంగా చర్చలు జరగాలని సూచిస్తున్నారు. స్వతంత్ర ఆలోచనకు, మానవ సంబంధాలకు ప్రత్యామ్నాయంగా కాకుండా నేర్చుకోవడానికి, అనుసంధానానికి సహాయపడే ఒక సాధనంగా మాత్రమే ఏఐని ఉపయోగించడం శ్రేయస్కరమని నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.